Cúige Chonnacht

Tá Cúige Chonnacht nó Connachta in iarthar na hÉireann. Tá sé suite laistiar den tSionainn, an abhainn is mó sa tír. Tá lárphointe an chúige gar do Chnoc Mhuire, in oirthear Chontae Mhaigh Eo. Is é an Cnoc Maol Réidh (814m), i ndeisceart Chontae Mhaigh Eo, an sliabh is airde ann. Tá an t-oileán is mó sa tír, Acaill, ar an gcósta thiar. Nuair a bhí Cromail in Éirinn agus é ag díbirt na nGael siar, deirtear go ndúirt sé "go Connachta nó go hIfreann." Tá ceantair Gaeltachta i gContae na Gaillimhe agus i gContae Mhaigh Eo.
Cúige Mumhan
Is í Mumhain nó Cúige Mumhan an cúige in iardheisceart na hÉireann, agus tá sé chontae inti. Tá Contae Thiobraid Árann roinnte ina dá leath. Corcaigh, Luimneach agus Port Láirge na cathracha móra atá inti
Cúige Laighean
Is é Cúige Laighean nó Laighin an dara cúige is lú in Éirinn, agus an cúige leis an líon is mó contaetha ann, dhá chontae déag. Is é an cúige leis an daonra is mó in Éirinn, áfach, mar gheall ar go bhfuil Baile Átha Cliath
Aengus
I Miotaseolaíocht na nGael, ba shliocht na dTuath Dé Danann é Aonghas Mac Óg, agus de réir dealraimh, dia an ghrá, na hóige agus spreagadh na ndán. De réir an tsean-nóis, bhíodh éin ag eilit thart ar a chionn
Éanna Mac Murchadha
:Féach freisin Diarmaid mac Éanna mhic
Ealcmhar
I miotaseolaíocht na nGael, fear chéile Bóinn ab ea Ealcmhar, agus sliocht de na Tuatha Dé Danann. I ndán an dinnseanchais faoi Codal, insítear gur bhreitheamh é Ealcmar. Moltar gur Nuada é faoi ainm eile, agus measctar é scaití le Neachtan
Noínden Ulad
Sa Rúraíocht, is réamhscéal don Táin Bó Cuailnge é Ceas Naoi-lá na nUladh. Caomhnaítear é i dtrí foinsí ar feadh an eolais: sa Leabhar Buí Leacáin, sa Leabhar Laighneach agus i lámhscríbhinn amháin eile
Lughaidh mac Cú Raoi
Sa Rúraíocht, ba é Lughaidh Mac Cú Raoi mac Cú Raoi mac Dáire. Bhí aithne air mar Lugaid mac Trí Con freisin. Ba mharfóir Cú Chulainn
Lughaidh na Riabh Dearg
Sa Rúraíocht, ba Ard-Rí na hÉireann é Lughaidh na Riabh Dearg, mac na dtrí findemna agus a ndeirfiúr Clothru. Ba í Dearbhfhorghaill a bhean chéile
Tír Chonaill
Ríocht Ghaelach na meánaoise ba ea Tír Chonaill, air go garbh áit a bhfuil Contae Dhún na nGall i gcúige Uladh an lae inniu. Ag a hachar is mó, bhí inti cuid de chontaetha in aice léi. Áit dúchais Chineál Chonaill de chuid Uí Néill an
Uí Dhomhnaill
Príomhchlann Thír Chonaill, Cúige Uladh ba ea Uí Dhomhnaill nó Uí Dhónaill sa ré mheánaoiseach agus luath-nua-aoiseach na hÉireann